Musk Modus

17-07-2026

Musk Modus

Eigenlijk had ik geen zin in dit boek.

Ik vind Elon Musk namelijk een lul.
Met zijn kettingzaag.

De kettingzaag die hij tijdens een conferentie triomfantelijk boven zijn hoofd hield. Een cadeau van de Argentijnse president Javier Milei. Musk noemde het ding de ‘chainsaw for bureaucracy’. Stoer. Ik zag vooral iemand die van slopen een show maakte. Met verschrikkelijke gevolgen.

Ik las namelijk de opiniestukken van NY-Times columnist Nicholas Kristof. Met iedere zin die ik las, werd ik bozer.

Kristof reisde door Afrika en sprak met families van mensen die volgens lokale zorgverleners stierven als gevolg van de abrupte Amerikaanse bezuinigingen op ontwikkelingshulp.

Hij schrijft over Jibia. Een meisje van tien dat overleed aan malaria nadat een kliniek geen klamboes en medicijnen meer had.

Over Yamah Freeman. Een zwangere vrouw die doodbloedde omdat de ambulance van het ziekenhuis geen brandstof meer had.

Over Achol Deng. Acht jaar oud. Geboren met hiv. In leven gehouden door medicijnen die twaalf dollarcent per dag kostten. Totdat haar begeleiding en toegang tot medicatie wegvielen.

Hoeveel doden hebben Musk en Trump met hun kettingzaag op hun geweten?

Volgens een onderzoeker van Boston University hebben de bezuinigingen op Amerikaanse ontwikkelingshulp in het eerste jaar al meer dan 750.000 mensenlevens gekost. Een studie in The Lancet voorspelt bij ongewijzigd beleid 9,4 miljoen doden in 2030, onder wie 2,5 miljoen kinderen jonger dan vijf jaar.

Ik vind Musk dus een lul. Een enorme lul.

En dan zijn rijkdom.

Op LinkedIn zag ik een post met de tekst:

 “If you have a trillion dollars in a world where children are starving, you’re not a visionary, you’re just a cunt.”

Ik ben de enige dus niet.

Waar ik eerder de biografie van Musk van Walter Isaacson (ja, die van Steve Jobs) aan mij voorbij liet gaan, voelde ik ook weinig behoefte om ‘Musk Modus’ van Hans van der Loo en Patrick Davidson op te pakken. Totdat een van de auteurs mij het boek toestuurde. “Dit vind je vast interessant.” Hij kreeg gelijk.

De auteurs proberen Musk niet te verkopen als de nieuwe messias van het bedrijfsleven. Ze schrijven ook geen afrekening waarin hij wordt gereduceerd tot een narcistische gek. Ze kiezen een andere, interessantere route.

Niet de vraag wie Musk werkelijk is, staat centraal. Ze onderzoeken welke gedragspatronen hij in verschillende situaties laat zien. Want Musk is niet altijd dezelfde Musk. Soms bouwt hij. Soms schittert hij. Soms sloopt hij.

De auteurs onderscheiden drie fasen:

1. De Superheld.
2. De Superster.
3. De Supersloper.

Die fasen volgen elkaar niet keurig chronologisch op. Ze overlappen en versterken elkaar. Musk kan de ene dag de visionaire bouwer zijn en de volgende dag de nietsontziende sloper. Van held naar klojo.

Onder deze drie fasen liggen drie krachten. De Denker, de Strijder en de Heerser. Door die krachten met de fasen te combineren, komen de auteurs tot negen verschillende modi. Van de Marsmodus en Hypermodus tot de Stormmodus, Disruptiemodus en Backstagemodus.

Fase 1. De Superheld
De Superheld is de Musk die een nieuwe wereld wil bouwen.

Dit is de man die elektrische auto’s op de kaart zet. Raketten terug laat keren naar aarde. Internetverbindingen realiseert op plekken waar nauwelijks infrastructuur bestaat. En die ervan droomt de mensheid naar Mars te brengen.

Je kunt Musk een hoop verwijten. Klein denken hoort daar niet bij.

Hij begint bij een bijna onmogelijk groot eindbeeld en redeneert vervolgens terug. Waarom doen we dit eigenlijk op deze manier? Welke eisen zijn werkelijk noodzakelijk? Wat kunnen we verwijderen? Wat kan eenvoudiger? Wat kan sneller?

Zijn werkwijze wordt in het boek samengevat in vijf stappen:

1)        Trek bestaande eisen in twijfel

2)        Schrap zo veel mogelijk onderdelen.

3)        Vereenvoudig en optimaliseer wat overblijft.

4)        Versnel het proces.

5)        Automatiseer pas als laatste.

Op dit punt moest ik mijn weerzin even parkeren. Musk heeft namelijk een punt.

Veel organisaties zouden er goed aan doen iets meer van deze Musk in huis te halen. We houden processen in stand omdat ze er gisteren ook al waren. We verwarren procedures met kwaliteit. We automatiseren onzin, terwijl we die onzin beter volledig kunnen schrappen.

De Superheld weigert zich neer te leggen bij wat anderen onmogelijk noemen. Dat is de kracht van Musk.

En, zo blijkt later, hier begint zijn gevaar.

Fase 2. De Superster
Succes trekt aandacht. Aandacht trekt bewonderaars. En bewondering kan zomaar omslaan in verafgoding. (Check ook het boek ‘How the mighty fall’ van Jim Collins).

In de tweede fase wordt Musk meer dan een ondernemer. Hij wordt een merk. Een icoon. Een man van wie iedere tweet wereldnieuws kan worden.

Technologie, storytelling en persoonlijkheid raken volledig met elkaar verweven. Een raketlancering is niet alleen een technisch project, maar ook een mondiaal mediaspektakel. Een nieuwe auto is geen productintroductie, maar een evenement. Een losse opmerking op X kan beurskoersen, politieke debatten en reputaties beïnvloeden.

De auteurs spreken in deze fase over de Spektakelmodus, de Stormmodus en de Alfamodus.

Musk bouwt niet langer alleen bedrijven. Hij voert Musk op. En daar begint iets te verschuiven.

Een krachtige leider gebruikt zijn bekendheid om de missie te dienen. Een Superstar loopt het risico dat de missie zijn bekendheid gaat dienen. Kritiek wordt dan geen informatie meer, maar een aanval. Tegenspraak geen bijdrage, maar verraad. De eigen intuïtie geen perspectief, maar de waarheid.

Dat is het probleem wanneer een leider en zijn organisatie langzaam samenvallen. Wie Tesla bekritiseert, bekritiseert Musk. Wie Musk tegenspreekt, zou tegen innovatie zijn. Wie vraagtekens zet bij zijn macht, begrijpt de toekomst niet.

De mens wordt het merk. Het merk wordt de missie. En de missie heiligt steeds meer middelen.

Fase 3. De Supersloper
Dan komen we bij de Musk met die vervloekte kettingzaag.
De Supersloper stelt niet langer alleen bestaande regels ter discussie. Hij bestrijdt het bestaansrecht van complete systemen en instituties.
De onderliggende vraag verandert.
Niet langer: Wat kunnen we beter bouwen?
Maar: Wat kunnen we allemaal afbreken?

Begrijp me niet verkeerd. Slopen kan noodzakelijk zijn. Ook voor een dienend leider. Organisaties raken dichtgeslibd. Bureaucratie kan mensen verstikken. Regels kunnen ooit nuttig zijn geweest, maar inmiddels ieder initiatief blokkeren. Natuurlijk: soms moet de bezem erdoor. En flink ook.

Maar bij de Supersloper wordt vernietiging geen middel meer. Het wordt een manier van denken.

Van der Loo en Davidson gebruiken de ontmanteling van USAID (Amerikaans ontwikkelingssamenwerking) als voorbeeld. Musk benadert de hulporganisatie alsof het een slecht functionerend technologiebedrijf is. Code herschrijven. Onderdelen verwijderen. Mensen ontslaan. Systeem opnieuw opstarten.

Alleen is een hulporganisatie geen computer.

Een organisatie bezit kennis, relaties, ervaring en vertrouwen. Wie in een paar weken duizenden medewerkers wegstuurt, verwijdert niet alleen inefficiëntie. Hij vernietigt ook institutioneel geheugen, lokale netwerken en menselijk kapitaal.

Met talloze dodelijke slachtoffers tot gevolg.

De kracht van de Superheld was dat hij geloofde dat niets onmogelijk was. De ontsporing van de Supersloper is dat hij gaat geloven dat niets onvervangbaar is.

Waar is de Verbinder?
Het interessantste inzicht bewaren de auteurs voor het einde. Musk wordt gedreven door drie sterke archetypen. De Denker ontwerpt systemen. De Strijder zoekt de confrontatie.

De Heerser wil schaal, macht en controle.

Deze combinatie verklaart een belangrijk deel van zijn succes. Musk kan bedenken, bevechten en beheersen.

Maar er ontbreekt een vierde kracht: De Verbinder.
Dit is de leider die luistert. Die verschillende perspectieven bijeenbrengt. Die begrijpt dat mensen geen onderdelen in een machine zijn. Dat wat een leider een dienend leider maakt.

De dienend leider beseft dat niet alles wat traag gaat inefficiënt is. Een zorgvuldig democratisch proces kost tijd. Vertrouwen opbouwen kost tijd. Luisteren kost tijd. Rouwen kost tijd. Een relatie herstellen kost tijd.

De auteurs vatten de kwetsbaarheid van de Musk Modus treffend samen: ‘menselijke relaties laten zich niet volledig optimaliseren.’

Precies daar zit wat mij betreft de kern.

Musk beheerst de leidende driehoek die ik in mijn boek ‘De onzichtbare drempel’ beschrijf. Visie bepalen. Richting geven. Tempo maken. Resultaten afdwingen. Maar dienend leiderschap heeft ook een dienende driehoek nodig. Luisteren. Beschermen. Ontwikkelen. Ruimte geven. Je macht gebruiken ten dienste van anderen.

Professionele wil zonder persoonlijke nederigheid wordt dominantie.
Daadkracht zonder empathie wordt destructie.
Efficiëntie zonder menselijkheid wordt uiteindelijk gewoon geweld.

Musk nog steeds een lul?
Heb ik door dit boek meer sympathie voor Elon Musk gekregen?
Nee. Wel meer begrip. En dat is iets anders. Een goed boek bevestigt niet alleen wat je al vond. Het helpt je nauwkeuriger kijken.

‘Musk Modus’ laat zien hoe dezelfde eigenschappen iemand tot Superheld én Supersloper kunnen maken. Dezelfde gedrevenheid die raketten de ruimte in krijgt, kan organisaties vernietigen. Dezelfde moed die nodig is om gevestigde belangen uit te dagen, kan veranderen in het onvermogen om nog naar iemand te luisteren.

Het gevaar begint niet wanneer leiders geen idealen meer hebben. Het gevaar begint wanneer zij geloven dat hun idealen hen ontslaan van empathie, tegenspraak en morele grenzen.

Ik vind Elon Musk nog steeds een lul. Maar ik begrijp nu beter hoe een visionair in een sloper kan veranderen.
 

Musk Modus
Hans van der Loo en Patrick Davidson

Koop het boek hier