The lost world of the flood

22-07-2026

The lost world of the flood

Een tijd lang was in mijn woonplaats Zeewolde de replica van Ark van Noach aangemeerd. Groots ding. Ben uiteindelijk niet naar binnen gegaan. Vond de entree idioot duur. De boot deed mij wel denken aan de kinderbijbels die ik in mijn leven las. Als kind én als volwassene met mijn kinderen. Prachtige plaatjes. Rampzalig verhaal.
Maar dat laatste had ik als kind niet door. En mijn kids ook niet.

De kinderbijbels doen het overkomen alsof het een leuk verhaal is. Eén boot. Twee olifanten. Twee giraffen. Een paar apen die ondeugend uit een raampje kijken. Maar wat ze zien, vertelt het verhaal in de kinderbijbel niet…

De mensheid wordt vernietigd. En de andere diersoorten ook.

En dan eindelijk stopt de regen. Na een tijd wachten is er weer land. De familie van Noach en de dieren kunnen het land weer op. Grazen tussen de kadavers. On nee, dat vertelt het verhaal niet.

Yes, de regenboog! De belofte van God. Zo’n zondvloed komt er niet meer.
Gelukkig maar. Talloze kinderen, vrouwen en mannen waren namelijk verdronken. Omdat ze volgens het verhaal goddeloos waren.

Maar oke. Eind goed, al goed.

Maar is dit ook echt het verhaal zoals de bijbelschrijvers het bedoeld hadden?


Catastrofale overstroming
In ‘The Lost World of the Flood’ van oudtestamentici Tremper Longman III en John H. Walton krijg ik het antwoord dat ik graag in mijn kinderbijbels terug had gezien.
De auteurs stellen dat er inderdaad waarschijnlijk een werkelijke, catastrofale overstroming achter het Bijbelverhaal ligt. Andere oude verhalen vertellen namelijk ook over een enorme zondvloed. Een gebeurtenis die zo vernietigend was dat deze generaties lang werd doorverteld.

Maar, en hier wordt het spannend, Genesis geeft ons volgens de auteurs geen journalistiek verslag van die gebeurtenis.

Geen ooggetuigenverslag.
Geen wetenschappelijke reconstructie.
Geen bouwtekening voor een ark.
Ookal leerde ik dit zelfs tijdens mijn studie Journalistiek (meer dan dertig jaar geleden) nog wel.

Genesis vertelt ons niet precies hoeveel regen er viel, hoe hoog het water stond, welke diersoorten Noach meenam en hoeveel mensen er stierven.
Toch hebben christenen zich juist op die vragen gestort. Er zijn boeken volgeschreven om te bewijzen dat Noach al die dieren in zijn ark kon krijgen. Er werden modellen gebouwd. Berekeningen gemaakt. Geologische theorieën bedacht.
Alsof de betrouwbaarheid van God afhangt van de vraag of die giraffenkooien, olifantenverblijven en een ventilatiesysteem in een houten boot pasten.
 

Theologische interpretatie
Volgens Longman en Walton missen we daarmee de bedoeling van het verhaal. De Bijbel wil ons geen informatie geven waarmee wij de gebeurtenis exact kunnen reconstrueren. De Bijbelschrijver wil de gebeurtenis duiden.

Wat gebeurde hier tussen God en mensen?
Waarom werd het verhaal de vloed verteld?
Wat zegt het verhaal over geweld, oordeel, genade en Gods trouw?

De auteurs formuleren hun uitgangspunt als volgt:
'Events are not inspired; interpretations of events are inspired.’

Niet de gebeurtenis zelf draagt de boodschap. De theologische interpretatie van die gebeurtenis doet dat.

Longman en Walton trekken een opvallende conclusie: Genesis beschrijft de vloed als wereldwijd. Alle bergen verdwijnen onder het water. Alle mensen en landdieren komen om. Alleen Noach, zijn gezin en de dieren in de ark overleven.
De auteurs geloven echter niet dat de hele planeet onder water heeft gestaan.
Genesis gebruikt volgens hen hyperbool. Overdrijving dus. Niet om te liegen, maar om de betekenis van een gebeurtenis te benadrukken.

En zo gek is dat niet. Wij doen niet anders.
“Iedereen was erbij.”
“De hele wereld keek mee.”
“Ik heb je nu al duizend keer gebeld.”

Niemand haalt vervolgens de telefoonrekening erbij om vast te stellen dat we eigenlijk maar zes keer belden. De overdrijving maakt duidelijk hoe groot iets voelde.

Zo beschrijft Genesis volgens de auteurs waarschijnlijk een enorme regionale vloed in universele taal. Niet omdat de geografische reikwijdte wereldwijd was, maar omdat de betekenis ervan universeel is. Het menselijke kwaad had alles aangetast. Het oordeel was allesomvattend. En Gods besluit om met de mensheid verder te gaan, betrof uiteindelijk de hele wereld.


Wanorde
De vloed gaat dus niet in de eerste plaats over water.

Het verhaal gaat over wanorde. Chaos. Het is alsof we weer in Genesis 1 zijn beland. Genesis begint met een wereld die nog niet geordend is. Volgens het verhaal maakt God ruimte voor leven. Hij creëert. Mensen krijgen de opdracht om samen met Hem bij te dragen om de wereld elke dag een beetje mooier te maken. Alles voor een glimlach. Maar mensen doen het tegenovergestelde. In plaats van creëren zijn ze de boel aan het frustreren.

De orde die God tot stand bracht, wordt door mensen verpest.

Dan komt het water terug. De vloed is volgens Longman en Walton een soort ‘ontschepping’. De grenzen verdwijnen. Het droge land verdwijnt. De geordende wereld keert terug naar de watermassa waarmee Genesis begon.

God gebruikt niet-orde om de menselijke wanorde weg te spoelen.

Daarna begint Hij opnieuw.
Schepping. Ontschepping. Herschepping.

De zondvloed is een soort resetknop. Maar niet als een succesvolle herinstallatie van de mensheid. Want direct na de vloed erkent God dat het menselijke hart nog steeds geneigd is tot kwaad. Ikke, ikke, ikke.

Verbond
Na de vloed sluit God een verbond. Hij belooft de wereld niet opnieuw op deze manier te vernietigen. De regenboog is daarom geen vrolijke decoratie aan het einde van een spannend verhaal. Het is een teken van goddelijke liefde.

Wij mensen blijven de wereld naar de knoppen (en ik houd mij qua woordkeuze nog in) helpen. Toch besluit God zijn schepping niet op te geven.

De kern van het verhaal is niet Noachs geweldige gehoorzaamheid. De kern is dat God het kwaad serieus neemt, maar de mensheid niet loslaat.
Oordeel is niet het laatste woord. Genade wel.

Het zondvloedverhaal vormt daarmee volgens de auteurs de aanloop naar de rest van Genesis. God kiest na opnieuw menselijk falen voor een andere weg. Geen nieuwe vernietiging, maar een verbond. Eerst met Noach. Daarna met Abraham, door wie alle volken gezegend moeten worden.
 

Wat wij hiermee moeten?
Allereerst stoppen met de Bijbel verdedigen tegen aanvallen die de Bijbel zelf niet raken.
Wanneer de geologie geen wereldwijde vloed ondersteunt, hoeft ons geloof niet in elkaar te storten. Misschien is niet de Bijbel het probleem, maar onze uitleg ervan.

Daarnaast moeten wij leren om niet alleen te vragen:
Is dit precies zo gebeurd?

Maar vooral:
Waarom vertelt de schrijver dit verhaal op deze manier?
Wat wil hij duidelijk maken over God?
Wat zegt het over mensen?
En waar herken ik dezelfde wanorde in mijn eigen leven?

Dat laatste is minder comfortabel dan discussiëren over de afmetingen van de ark (hetgeen mij eigenlijk geen moer interesseert).
Het is makkelijker om uit te rekenen hoeveel dieren in een boot passen dan eerlijk te onderzoeken waar ik zelf geweld, egoïsme en chaos voortbreng.
Het is gemakkelijker om de zondvloed te verdedigen dan mij door het verhaal te laten beoordelen.

Misschien moeten kinderbijbels het verhaal daarom blijven vertellen.
Maar dan wel eerlijk.
Geen gezellig boottochtje met vrolijke dieren. Maar een verhaal over de verschrikkelijke gevolgen van menselijke wanorde. Over oordeel. Over genade. En over een God die, ondanks alles wat wij ervan maken, zijn wereld niet opgeeft.
 

The lost world of the flood

Tremper Longman III en John H. Walton
 

Dit blog is het derde blog in een serie blogs die ik deze zomer schrijf over boeken die mijn kijk op de God, de Bijbel, Jezus en onszelf veranderden.

1) The Bible Tells me so – Peter Enns
2) The lost world of Genesis One – John H. Walton
3) The lost world of the flood - John H. Walton en Tremper Longman III